शनिवार, १६ सप्टेंबर, २०१७

गणपत वाणी...

आद्य विडंबनाचार्य मा. केशवकुमार आणि आमचे विडंबन गुरु मा. केशवसुमार ऊर्फAniruddha Abhyankar यांच्या कृपेने...
---
गणपत वाणी विडी पिताना
अंगावरती घेई शॉल
म्हणायचा अन् मनाशीच की
या जागेवर बांधिन मॉल;
फैलावुनि मग दोन्ही हात
आणि दावुनि एक तर्जनी
भिरकावुनि ती अशीच द्यायचा
सवयीने मग भलती थाप
मतदाराची कदर न राखणे
वीज, पाणी अन् अन्न महाग
डिझेल अन् पेट्रोल इराणी
विकून बसणे टका गिणित;
अतर्क्य स्वप्नांचा धूर सोडणे
कधी बुलेटचा कधी गंगेचा
झगमग जळत्या मॅडिसनी
वाचित गाथा बापूजींचा.
कोट पेहरुनी सुवर्णवर्खी
किंमती फक्त शत लक्षांचा
जमाव सोबतीस भाटांचा
अशी भाषणे झोडित होता
कांडे गणपत वाण्याने ज्या
तोंडापुरती ऐशी केली
अंध भाटांच्या मनामध्ये ती
सदैव रुचली आणिक रुतली.
शॉली गणपत वाण्याने ऐशा
पेहरुनि नित्य फेकुन दिधल्या,
अंध भाटांच्या मनामधी त्या
नाही दिसल्या नाही रुजल्या
गणपत वाणी विडी फाफडा
पिता-खाता शेफारुन गेला;
एक न मागता फटके दोन
जनता देई मग त्याला!
- केशवकलाल

शुक्रवार, २५ ऑगस्ट, २०१७

वेचित चालतो: कट्यार काळजात घुसली

वेचित चाललो...' ची ही पंचवीसावी पोस्ट, बर्‍याच काळानंतर आली आहे. ज्या वाचकांनी 'वेचित चाललो...' ला आजवर साथ दिली त्या सर्वांचे आभार. 
---
अन्न-वस्त्र-निवारा या मूलभूत गरजा भागवण्यासाठी आवश्यक असणार्‍या कौशल्यांनंतर माणसाने सर्वप्रथम विकसित केलेले कौशल्य असावे ते गाण्याचे. मनोरंजनाचे दालन माणसाने सर्वप्रथम खुले केले ते गाण्याचे दार उघडूनच. एखादे आवडते गाणे, आवडती धून गुणगुणला नाही असा माणूस सापडणे दुर्मिळ. अगदी आपला आवाज बेसूर आहे हे पक्के ठाऊक असलेली आमच्यासारखी माणसे निदान बाथरुममध्ये - जिथे समोर कुणी नसल्याने भिडस्तपणा आड येत नाही - तरी अधेमधे आपला गळा तासून पाहतात. 

एक-दोन आठवड्यापूर्वी मुकेशने गायलेले 'जाने कहाँ गये वो दिन'च्या ताना मारून पाहात होतो.  हे गाणे भलतेच दगाबाज आहे, निदान माझ्यासाठी तरी. 'जाने कहाँ ग_' नंतरचा जो उठाव - की तान की मींड की काहीतरी- आहे तो मला नेहमीच दगा देऊन जातो. म्हणजे असं की गातो खरा, पण पुढची ओळ पुरी घेऊन, ते कडवे संपेतो आपली पट्टी दहा मैल तरी सरकली आहे हे ध्यानात येई. म्हणजे आपल्या 'आदत' नि 'जिगर'चा काहीही उपयोग न होता 'हिसाबा'त गडबड होतेच आहे हे लगेच समजून येई. (मग कुणीतरी तज्ज्ञाने सांगितले की म्हणे हा 'शिवरंजनी' नावाचा राग आहे आणि तू म्हणतोस ती मींड शुद्ध धैवतावरून दोन्ही निषादांना स्पर्श न करता वरच्या षड्जावर जाते. मला सुरभान असले तरी स्वरज्ञान नसल्याने हे काही आपल्याला समजले नाही. ते जे काही असेल ते असो.)  पण त्या दिवशी कसे कुणास ठाऊक तो 'ए' (किंवा वरचा षड्ज) नेमका सापडला, आणि तो असा लागला की त्यावरच थांबलो. आसपासचं सगळं एकदम स्तब्ध झाल्याचा भास झाला. उरलेली ओळ पुरी करून समेवर यायला जमते का याची खात्री करून पहायची गरजच वाटली नाही, 'मी तुला नेमका सापडलो' याचे सर्टिफिकेट घेऊनच तो आला होता. असा एक सूर सापडल्याने होणारा आनंद जर इतका मोठा असेल तर ज्यांना सारेच सूर वश आहेत, नव्हे त्यांच्या अधीन आहेत त्यांची काय चैन असेल असा विचार माझ्या मनात नेहमीच डोकावतो. त्या सर्वांचा खच्चून हेवा वाटतोच, पण दुसरीकडे त्यांच्यामुळेच आपल्याला गाण्याची संगत लाभते म्हणून त्यांच्याप्रती कृतज्ञही असतो. आणि त्यांचा तो ठेवा त्यांनी व्यवस्थित सांभाळावा, वृद्धिंगत करावा ही आपलीही जबाबदारी जाणवत राहते आणि गळ्यात नसला तरी मनात तो सूर राहावा म्हणून त्याची संगत कधीच सोडावीशी वाटत नाही.

असा सुरांचा मोहक दंश जर योग्य वयात झाला नि त्या डसण्यातून जी बाधा होते ती अलौकिक अशीच असते. 'कट्यार काळजात घुसली' या नाटकातल्या सदाशिवला तो सूर सापडतो 'पंडित भानुशंकरांच्या' गाण्यातून. त्या सुरांनी वेड लावलेला तो दहा-बारा वर्षांचा मुलगा, त्यांच्या अनुपस्थितीतही अनेक वर्षे सांभाळून ठेवतो आणि अखेर घरच्या जबाबदारीतून मुक्त होताच पहिली धाव घेतो ते पंडितजींकडे. तिथून पुढे त्याच्या गायनविद्येच्या - किंवा कविराज बाँकेबिहारीच्या शब्दात सांगायचे तर 'गायनकलेच्या' - ध्यासाचा प्रवास उलगडत जातो.

मराठी संगीत नाटकांच्या परंपरेत संगीत हा ज्यांचा अविभाज्य भाग आहे अशी मोजकीच जी नाटके आहेत त्यातील 'कट्यार काळजात घुसली' हे एक, कदाचित सर्वाधिक लोकप्रिय देखील. या नाटकाचा विषय निघाला की आठवतात ते डॉ. वसंतराव देशपांडे यांनी अजरामर केलेले खाँसाहेब. वसंतराव म्हणजे 'कट्यार...' आणि 'कट्यार...' म्हणजे वसंतराव हे जणू समीकरणच बनून गेले आहे. आणि त्यामुळे 'कट्यार...' हे खाँसाहेबांचे नाटक आहे असा समज  रुजून बसला आहे. हे रसिकांचे सुदैव असले तरी माझ्या मते नाटकाचे दुर्दैव आहे! 

कारण मुळात हे नाटक आहे ते 'सदाशिव'चे, त्याच्या संगीतप्रेमाचे आणि त्याच्या त्या प्रेमावर प्रेम करणार्‍या - खुद्द खाँसाहेबांसह - चार जिवांचे. हे नाटक म्हणजे 'सुष्टांच्या संघर्षाची गोष्ट' आहे. (याबाबतचा लेख लवकरच स्वतंत्रपणे प्रकाशित करेन.) यातले कोणतेच पात्र खलप्रवृत्तीचे नाही, फक्त प्रसंगोत्पात त्यांची कृती वा विचार इतरांना गैरसोयीचे वा चुकीचे वाटू शकतात इतकेच. आपल्या घराण्याचा हुनर परक्या घराण्याच्या शागीर्दाकडे जाऊ नये ही घराण्याच्या दृष्टीने पाहिले तर सदिच्छा, जबाबदारीही! (दृष्टीकोन महत्त्वाचा; कोणत्याही निर्णयाला दृष्टीकोन महत्त्वाचा असतो, सार्वकालिक सत्य असे काही नसते हे बहुसंख्य लोक ध्यानीच घेत नाहीत म्हणून हा खुंटा हलवून बसवतो आहे.)  ती हुनर चोरून नेण्याचा प्रयत्न करणार्‍या सदाशिव'वर 'एक खून माफ' असलेली कट्यार चालवून ती पार पाडावी अशी खाँसाहेबांची इच्छा होते खरी. पण 'मौसिकी से मुहब्बत' ही 'घराने की जिम्मेदारी'पेक्षा वरचढ तर ठरतेच, पण मुळातच सद्भावना घेऊन जगणारे मन शरीराला अशी हिंसक कृती करू देत नाही.

नाटकातला अखेरचा प्रसंग अर्थातच चरमसीमेचा, क्लायमॅक्सचा. त्यात 'क्यूं अब्बाजान, फिरसे पाँव में चोट आयी?' या झरीनाच्या प्रश्नाला 'नहीं बेटी! पाँव मे नहीं- पाँव मे नहीं-- ' असे उत्तर घायाळ झालेले खाँसाहेब देतात तेव्हा त्यांची ती चोट वाचक/प्रेक्षकालाही - खाँसाहेबांना जाणावली तिथेच - जाणवते आणि एखाद्या संवेदनशील व्यक्तीच्या डोळ्यातून सहजपणे व्यक्त होऊन जाते.

('कट्यार काळजात घुसली' या नाटकातील एक वेचा 'वेचित चाललो' वर: http://vechitchaalalo.blogspot.in/2017/08/Katyaar1.html )

गुरुवार, २७ जुलै, २०१७

आम्ही विरोधी

काँग्रेसी म्हणाले, समाजवादी चुकीचे आहेत.
कम्युनिस्ट म्हणाले, समाजवादी माती खातात.
समाजवादी म्हणाले, काँग्रेस जातीयवादी आहे.
आंबेडकरवादी म्हणाले, काँग्रेस जातीयवादी आहे.
आंबेडकरवादी म्हणाले, कम्युनिस्टांना जातिव्यवस्थेचे आकलन झालेले नाही.
काँग्रेसी म्हणाले, आंबेडकरवादी भाजपच्या सोबतीने संघाच्या मांडीवर बसलेत.
डावे कम्युनिस्ट म्हणाले, उजवे कम्युनिस्ट हे उजवेच राहणार शेवटी.
उजवे कम्युनिस्ट म्हणाले, डाव्या कम्युनिस्टांना वास्तवाचे भानच नाही मुळी.
काँग्रेसचा माणूस दिसताच कम्युनिस्ट बाणेदारपणे सभा सोडून बाहेर पडला.
डावे म्हणाले, मधल्यांना बाहेर ठेवून आम्हीच देशाला उर्जितावस्था आणू शकतो.
काँग्रेसवाले म्हणाले, यांनी तेलंगाणात शेपूट घातलं
डावे म्हणाले, यांनी फासिस्टांसमोर शेपूट घातलं.
आंबेडकरवादी म्हणाले, हे दोघेही आमच्यावर अत्याचार करणार्‍यांचे समर्थक आहेत.
शरद पवार म्हणाले 'आमचा विनाअट पाठिंबा आहे.'
ब्ला... ब्ला... ब्ला...
भू:... भू:... भू:...
म्यांव... म्यांव... म्यांव...
ते म्हणाले 'हे छान चाललंय '...
असं म्हणून कमरेचं सोडून बेभान नाचले.
'राजा नागडा आहे' हे सांगण्याऐवजी
प्रजाच नागवी होऊन नाचू लागली.
- रमताराम (मरु घातलेला कवी आणि माणूस)

मंगळवार, २५ जुलै, २०१७

एका धबधब्याचे विधिलिखित

Add caption





स्थळः कुण्या एका घाटातील एक अनामिक पण नयनरम्य धबधबा

काळः ऐन पावसाळ्याचा










प्रसंग १:
दिवसः आठवड्याअखेरचा
वेळः ऐन दुपारची

ऐन धुवांधार पावसात धबधब्याची मजा लुटण्यासाठी आलेले उत्साही पर्यटक. दोन चार मिनीबसेस, पाच सहा कॉर्पिओ आणि आठ दहा मध्यमवर्गीय  गाड्या घाटरस्ता अडेल, वाहनांना, वाहतुकीला अडथळा होईल याची फिकीर न करता उभ्या केलेल्या. एका कॉर्पिओ वर थोरल्या आबासाहेबांचा फोटो/स्टिकर,   मध्यमवर्गीय गाड्यांवर मागच्या काचेतून डोकावणार्‍या मांजरीचे, कुत्र्याचे किंवा वाघाचे चित्र... आणि हो गाडी पार्क करताना ऐकू येणारा 'सारे जहाँसे अच्छा' ही रिवर्स इन्डिकेटर ट्यून.  आसपास चहा, वडापाव, मक्याची भाजलेली कणसे यापासून थेट 'टू मिनिट नूडल्स' तयार करून देणारी टपरीवजा दुकाने नि हातगाड्या.

एक रोमँटिक जोडी धबधब्याखाली फोटो काढण्यासाठी अधिकाधिक वर जाण्याचा प्रयत्न करते आहे. एक दोन सुज्ञ पर्यटक त्यांना तसे करु नये म्हणून सावध करतात. रोमँटिक जोडी आपल्याच धुंदीत.  कॉर्पिओवर बसलेल्या नि गळ्यात सोन्याचे चेन असलेल्याने तेवढ्यात काही शेरा मारून शेजारच्या शेंगा खाणार्‍या दोस्ताला टाळी दिली नि ते दोघे फिदीफिदी हसतात. त्या हसण्याने सार्‍यांचे लक्ष तिकडे  जाते इतक्यात रोमँटिक जोडीपैकी स्त्रीची किंकाळी ऐकू येते. तिचा जोडीदार पाय घसरून पडलेला आणि पाण्याच्या प्रवाहाबरोबर वाहात चाललेला. पर्यटकांपैकी एक दोघे भानावर येऊन काही करेतो  प्रवाहाबरोबर कड्यावरून अदृश्य होतो.

अपघाताचा दुसरा दिवसः

घाटावरचे (किंवा खालचे) वृत्तपत्र ठळक हेडलाईन देते: शासनाचे दुर्लक्ष, पोलिसांचा हलगर्जीपणा. बातमीमधे अपघाताचे वेळी उपस्थित पर्यटकांपैकी दोन मध्यमवर्गीय गाड्या 'संभाव्य अपघाताच्या ठिकाणी पोलिस असायला हवेत' अशी जबानी देतात. त्या तथाकथित वृत्तपत्राच्या तथाकथित पत्रकाराने ती वदवूनच घेतलेली असते. चॅनेल्सचे तथाकथित पत्रकार नळकांडी घेऊन धावतात. त्यांची चॅनेल्स तासभर तीच तीच दृश्ये दाखवून पोलिसांच्या हलगर्जीपणाबाबत आगपाखड करत राहते.

प्रसंग २:
स्थळः तेच
दिवसः पहिल्या प्रसंगानंतर दोन चार दिवसांनंतरचा
वेळः कुठलीही का असेना, जोरदार पावसाची इतके सांगितले की पुरे

गाड्यांची नेमकी संख्या तीच नसली तरी साधारण तीच परिस्थिती. पण आता तिथे एक हवालदार उपस्थित आहे. वरुन दट्ट्या आल्याने जवळच्या पोलीस ठाण्यातील दोन हवालदारांपैकी  एकाची ड्यूटी इथे लावण्यात आली आहे. तो पर्यटकांना अधूनमधून धबधब्यात फार वर जाऊ नये म्हणून दटावतो आहे. मध्यमवर्गीय गाड्या दबक्या  आवाजात त्यांची नाराजी व्यक्त करतात नि त्याची नजर चुकवून धबधब्यात धोकादायक दरडीवर चढून सेल्फी काढण्याचा प्रयत्न करतात. तास दोन तास अशा रीतीने लोकांना त्यांच्याच  हितासाठी ओरडून सांगत असलेला हवालदार थकतो. घोटभर चहा घशाखाली उतरवावा यासाठी एका टपरीवर जातो. इतक्यात एक मध्यमवर्गीय गाडी चटकन त्याचा फोटो काढते नि 'जिथे डोळ्यात तेल घालून ड्यूटी करावी तिथे कायद्याचे रक्षक कसे कामचुकार पणा करतात ते पहा.' असे शीर्षक टाकून फेसबुकवर अपलोड करते. पाच दहा मिनिटात त्याला शंभरेक लाइक्स  आणि पोलिसांवर शिव्यांचा भडिमार करणार्‍या पंचवीसेक कॉमेंट्स पडतात.

थोड्या वेळाने हवालदार पुन्हा आपल्या कामावर परततो. इतक्यात दोन कॉर्पिओ नि एक बोलेरो येऊन तिथे आदळते.  त्यातून आठ दहा सोन्याच्या चेन्स आणि काळे-हिरवे गॉगल्स उतरतात. पावसाबरोबर अन्य कशाची तरी धुंदी त्यांच्या तनमनावर चढली आहे.  आसपासच्या माणसांची फिकीर न करता कमरेचे अंतर्वस्त्र वगळता बाकीचे कपडे उतरवून त्यातील एक दोघे धबधब्यात शिरतात, त्यांच्या मित्रांनी फोटो काढावेत म्हणून एखाद्या स्ट्रगलिंग मॉडेलला लाजवतील अशा पोज देऊ लागतात. धबधब्यात फोटो काढणे हे भलतेच मोठे अ‍ॅडवेंचर आहे असा आविर्भात त्यांच्या चेहर्‍यावर दिसतो. फोटो काढणारे मित्रही 'भाऊ तिकडे त्या दगडावर, भाऊ अजून वर, भाऊ धारांच्या आत उभे राहून फक्त सोन्याचे ब्रेसलेट असलेला हात आशीर्वाद देण्याच्या पोजमधे बाहेर काढा' वगैरे तज्ज्ञ फोटोग्राफरच्या आविर्भावात  सूचना देत आहेत.

हा सारा प्रकार पाहून धोक्याची जाणीव झालेला हवालदार धावत येतो. भाऊंना ओरडून खाली येण्यास सांगतो. भाऊंवर ओरडल्याने त्यांचा अपमान झाल्याने त्यांचे फोटोग्राफर  मित्र हवालदारावर गुरकावतात, 'भाऊंना ओळखत नाहीस कातू.' म्हणून सराईतपणे नेहेमीच्या धमक्या देतात. हवालदार काकुळतीला येऊन सांगतो 'अहो तो खडक फार निसरडा आहे, चार दिवसांपूर्वी एक पोरगं मेलंय'. फोटोग्राफर्स हवालदाराची टर उडवतात, 'आमचे भाऊ काय येडे खुळे आहेत का असे सहजासहजी वाहून जायला' म्हणतात. या सार्‍या गोंधळात खडकावरून घसरून थेट डोक्यावर पडलेले भाऊ रक्ताची धार धबधब्याच्या पाण्यात मिसळत राहतात.

अपघाताचा दुसरा दिवसः

तथाकथित वृत्तपत्र हवालदाराच्या हलगर्जीपणाचे वृत्तपत्र ठळपणे छापते. सोबत मध्यमवर्गीय गाडीने काढलेला फोटो असतो. भाऊ घाटावरच्या हॉस्पिटलमधे मृत्यूची गाठ घेण्याच्या स्थितीत.  भाऊंच्या डोक्यावर वरदहस्त असलेल्या कुण्या अण्णांनी किंवा साहेबांनी चाव्या फिरवून पोलिस कमिशनरला दमात घेतलेला. तो हवालदाराला निलंबित करतो आणि एका ऐवजी दोन हवालदार  धबधब्यावर नेमून देतो नि हात झटकतो. आधीच जेमतेम एक एक हवालदार सोबत घेऊन काम करणारे त्यांच्या चौक्यांमधले सब-इन्स्पेक्टर्स ऐन वारीच्या काळात बंदोबस्ताची जबाबदारी असताना हा प्रकार केल्याबद्दल साहेबाला मनातल्या मनात खच्चून शिव्या घालतात.


प्रसंग ३:

स्थळः तेच
दिवसः दुसर्‍या प्रसंगानंतर पंधरा दिवसानंतरचा
वेळः ऐन पर्यटकांची गर्दी होण्याची

दरम्यानच्या काळात पावसाने उघडीप दिल्याने धबधब्याच्या आसपास नेत्रदिपक हिरवाई दिसून येते आहे. पण त्याच बरोबर सार्‍या खडकांवर भरपूर शेवाळेही साचले आहे. छोट्या गाड्या,  मोठ्या गाड्या येताहेत. पर्यटक  धबधबा नि भुरुभुरू पावसाबरोबरच हिरवाईचा आनंद लुटताहेत. दुपार होईतो आभाळ गच्च भरून आले आहे. पाहतापाहता धुवांधार पावसाला सुरुवात होते. अशा पावसात पर्यटकांनी  शेवाळ्याने निसरड्या झालेल्या खडकांवर, धबधब्यात जाऊ नये म्हणून दोनही हवालदार पर्यटकांना तिथून जाण्यास सांगताहेत. दोन अपघातांच्या अनुभवाने त्यांनी धबधब्याजवळ थांबण्यास  मनाई करणारा तात्पुरता उपाय योजला आहे. पर्यटक चरफडत गाड्या काढून पुढे जाताहेत. इतक्यात तिथे तात्पुरता व्यवसाय करणारे लोक येऊन हवालदारांशी हुज्जत घालू लागतात. पर्यटकांना  थांबू न दिल्याने आमचा धंदा बुडतो आहे अशी तक्रार करू लागतात. पण पुन्हा अपघात झाला तर तुमची खैर नाही अशी साहेबाकडून तंबी मिळालेले हवालदार धोका न पत्करता त्यांच्या निषेधाला  न जुमानता पर्यटकांना हाकलून लावत आहेत. अजिबात उसंत न घेता चार पाच तास सार्‍या घाटाला झोडपून पाऊस थोडी विश्रांती घेईतो संध्याकाळ होते.

बिन-अपघाताच्या दिवसांनतरचा दुसरा दिवसः

तथाकथित वृत्तपत्र हवालदारांच्या मुजोरीने अनेक गरीब, हातावरचे पोट असलेल्यांचा रोजगार बुडतो आहे, गेले काही दिवस हवालदारांची ही अरेरावी चालू आहे अशी बातमी ठळकपणे छापते.  एक दोन गल्ली सेना, ब्रिगेड, संघटना यांचे प्रतिनिधी घाटाखाली पाच पंचवीस लोकांना घेऊन निदर्शने करतात नि त्याचे फोटो तथाकथित वृत्तपत्रांत आणि फेसबुकवर छापून आणतात. रबसल्या  काही मध्यमवर्गीय गाड्या आणि काही कॉर्पिओ-बोलेरो ती बातमी नि फोटो दणादण शेअर करतात. पार्ट्या पाडून दोन बाजूंनी जोरदार वादविवाद करतात. उरलेला वाद संध्याकाळच्या  बैठकीत रंगवतात. पुन्हा एकवार चक्रे फिरून असे काही न करण्याची तंबी हवालदारांना मिळते.

प्रसंग ४:
स्थळः तेच
दिवसः तिसर्‍या प्रसंगानंतर आठ दिवसा उलटल्यानंतरचा
वेळः अवेळ

एकाहुन अधिक मध्यमवर्गीय गाड्या आणि कॉर्पिओ काही बुलेट आणि थोड्याफार हाय्०एन्ड बाईक्स. धबधबा किडामुंगीसारख्या संख्येने आलेल्या माणसांनी वेढलेला. दोन हवालदार नावापुरते  पहारा देणारे. अधूनमधून शास्त्र म्हणून एक दोघांना धबधब्याच्या फार जवळ वा फार वर चढून जाऊ नये म्हणून सूचना देणारे.'सेल्फी विथ धबधबा' कार्यक्रम डीजे न लावताही तितक्या डेसिबलचा आवाज निर्माण करत जोरात चालू. इतक्यात दोन सेल्फीकुमारांमधे भर खडकावर काहीतरी बाचाबाची होते. एकमेकांच्या  'कुटुंबियांची विचारपूस करणे' पुरेसे न वाटून परस्परांच्या शरीराच्या कणखरपणाची परीक्षा घेणे सुरू होते. पाहता पाहता दोन गटात 'काया-वाचा-मने' वादविवाद सुरू होतो.  हवालदार प्रथम दुर्लक्ष करतात.  इतक्यात एक  सेल्फीकुमार  घसरून  पाण्यात  पडतो नि त्याला मार लागतो. ते पाहून त्याचे सेल्फीमित्र धावतात. परिस्थिती नियंत्रणात  आणणे गरजेचे आहे हे पाहून हवालदार प्रथम दोन शेलक्या शिव्या हासडून धावतात. शेल्फीकुमारांच्या दोन गटांना दूर करू पाहतात. इतक्यात एक बेभान सेल्फीकुमार झटापटीत नकळत एका हवालदाराला ढकलून देतो. दगडावर  आदळून  वेदनेने कळवळून उठलेला हवालदार नि त्याचा जोडीदार चवताळतो नि दोघे मिळून हातातील काठीने सेल्फीकुमारांचा समाचार घेतात. एकमेकांशी भांडणारे दोन्ही गट इतस्ततः धावण्याच्या प्रयत्नात धडपडतात, आदळतात, जखमी होतात. पैकी एक जण वाहून जाऊ लागतो. पण भानावर आलेला एक हवालदार आपले सुटले पोट सांभाळूनही त्याला आपली काठी देऊन वाचवतो.

लाठीमाराच्या घटनेनंतरचा दुसरा दिवसः

तथाकथित वृत्तपत्राने लाठीमाराची बातमी हेडलाईन केली आहे. ज्याचा जीव हवालदाराने वाचवला त्याच्यासकट सार्‍यांनी पोलिसांच्या क्रौर्याच्या कहाण्या रसभरीत वर्णन करून सांगितल्या आहेत.  दोनही भांडणार्‍या गटांनी आपल्या जखमा या पोलिस लाठीमारातच झाल्याचा दावा केला आहे. पुन्हा एकदा गल्लीतल्या सेना, ब्रिगेड नि संघटना आंदोलने उरकून घेतात, दादा/भाऊ/अण्णा वरुन दबाव आणतात. दोन्ही हवालदार सस्पेन्ड होतात. आणखी एक चौकशी समिती नेमून पोलिस कमिशनर पावसाळी सुटीसाठी उत्तरेस निघून जातात.

प्रसंग ५/६/७...:
स्थळः तेच
दिवसः लाठीमारानंतरचा कुठलाही
वेळः कुठलीही

मध्यमवर्गीय गाड्या, कॉर्पिओ, बोलेरो, मिनी बसेस भरून सेल्फीकुमार नि कुमारी, स्त्री नि पुरुष तसंच भाऊ, दादा अण्णा अजूनही धबधब्यात वर्षाविहारासाठी येतात. त्यातले काही अपघातात सापडतात, एक दोघांचा मृत्यूही झाला.

पण तथाकथित वृत्तपत्राचा आणि सेना, ब्रिगेड, संघटना यांचा घाटातल्या धबधब्यातला इन्ट्रेस्ट आता संपला आहे. मध्यवर्ती सरकारने घेतलेल्या कुठल्याशा महत्त्वाच्या, दूरगामी,  कदाचित आत्मघाती निर्णयावर देशभर चालू झालेल्या चर्चा, निदर्शने, निषेध, आंदोलने इ. मधे आता त्यांनी उडी घेतली आहे.  तीन हवालदार अजूनही निलंबित आहेत, चौकशीचा फेरा अजून थांबलेला नाही. पावसाळा संपल्यामुळे आता धबधब्याची तब्बेतही खालावली आहे. त्यामुळे पर्यटकांचा ओघही आता थांबला आहे.  त्यांच्या पाठोपाठच तिथे तात्पुरती खाद्यपदार्थांची दुकाने लावणार्‍या लोकांनीही आपला बाडबिस्तरा गुंडाळला आहे. अखेरचा उपाय म्हणून 'धबधब्याच्या फार जवळ जाऊ नये, निसरड्या खडकांमुळे अपघात होतात नि मृत्यू संभवतो.' अशी सूचना देणारा बोर्ड एकाकी धबधब्याला सोबत करत उभा आहे.

हे सारे केवळ साक्षीभावाने पाहावे लागण्याचे धबधब्याचे विधिलिखित याही वर्षी चुकलेले नाही.

-oOo-

(कथा, प्रसंग पात्रे काल्पनिक असली तरी तिचा वास्तवाशी अगदी घट्ट संबंध आहे!)

सोमवार, २४ जुलै, २०१७

सजीवाची भाषा

प्रत्येक सजीवाची त्याची त्याची एक भाषा असते. 

कुत्र्याने तोंड उघडून ते भुंकले की ते भो: भो: च करणार (फारतर भॉ भॉ , भॅ: भॅ: किंवा भोऊऽ हा पाठभेद दिसेल, पण 'भ'कार चुकत नाही.), मांजर म्यँव म्यँवच करणार, कोकिळ कुहू कुहूच करणार, कावळा 'काव काव'च करणार तर चिमणी 'चिव चिव'च करणार. 

भले एखादा कुत्रा भुंकून एखाद्या जोडीदारणीला प्रेमाची साद घालत असेल, स्पर्धकाला 'हा माझा एरिया आहे भाव, हितून गुमान कटायचं' अशी धमकी देत असेल किंवा पलीकडच्या गल्लीतल्या दोस्ताला 'आमचं मालक लै यडंय, बायलीपुडं यकदम नंदीबैल हाय.' अशी खबरबात देत असेल; माणसाला त्यातून भो: भो:च ऐकू येणार.

पण हे समजून न घेता माणूस मात्र कुत्र्याला भुंकण्याखेरीज दुसरा आवाजच काढता येत नाही नि आपण आपल्या स्वरयंत्रातून शेकडो आवाज निर्माण करू शकतो अशी आत्मवंचक समजूत करून घेत असतो. आपल्यातील विसंवादाचे मूळ कारण प्रत्येकाची भाषाच निराळी आहे हे तो समजू शकत नाही; एकमेकांची भाषा शिकण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे हे त्याला उमगत नाही.

इथे पोपटाचा एक अपवाद करावा लागेल. त्याला मात्र जो खायला प्यायला घालेल त्याची भाषा तो उचलतो नि बोलतो. त्यामुळे पोपटाला पोट भरण्याची ददात नसते, त्यासाठी कुणाची पोपटपंची करावी लागली तर त्यात काय एवढं.

ता.क. ही प्राणीजीवनाच्या अभ्यासातून लिहिलेली पोस्ट आहे. तिला समाजशास्त्राच्या अभ्यासक्रमात टाकू नये... राज्यशास्त्रात तर अजिबात नको.