नवीन पोस्ट्सच्या सूचना मिळवण्यासाठी उजवीकडील स्तंभात असलेल्या Follow by Email पर्यायाचा वापर करुन आपला ईमेल पत्ता नोंदवा (हा पत्ता ब्लॉगलेखकाला दिसत नाही!). किंवा त्याखालील 'Follow’ बटणाचा वापर करा.

शनिवार, १७ ऑक्टोबर, २०२०

अब्ज अब्ज जपून ठेव (अर्थात ’मल्ल्याला सल्ला’)

( कविवर्य मंगेश पाडगांवकर यांची क्षमा मागून )


अब्ज अब्ज जपून ठेव, कोहिनूर हिर्‍यापरी

काय बोलले जन हे,
विसरुन तू जा सगळे,
जमविली जी माया तू, जाण अंती तीच खरी

लाज नको पळताना,
खंत नको स्मरताना
काळ जाता विसरिल रे, जनता ही तुज सहजी

राख लक्ष स्वप्नांची,
हतबल त्या गरीबांची,
तव कृपेने बुडले जे, उडु दे वार्‍यावरी

-  मंदार पेडगांवकर (ऊर्फ मंदार काळे)

-oOo-

गुरुवार, १५ ऑक्टोबर, २०२०

आपुल्या सोयीचे पाहिले म्या डोळां

आपुल्या सोयीचे पाहिले म्या डोळां । 
पाहोनि जाहलो धन्य धन्य ॥

आनंदे दाटले माझे हे सोयरे । 
सर्वांचीही सोय छान झाली ॥

आपुल्या गटाचा अहंकार जपिला । 
त्याच्या योगे जाहला सुकाळ हा ॥

फिटता ही लाज आपपरभावी । 
उरलेली लज्जा दूर झाली ॥

आपुल्यांसि दिला वसतीस ठाव । 
ठेवूनिया अन्य सारे दूरी ॥

मंका म्हणे सारे आपुल्या गटाचे । 
इतरांसि चुना लावताति ॥

- oOo-

सोमवार, १२ ऑक्टोबर, २०२०

मुंबईत वीज गेली...

मुंबईत वीज गेली म्हणून
फडणवीसांनी मुख्यमंत्र्यांना
आणखी एक निषेधाचे पत्र लिहिले
चंद्रकांत पाटलांनी राज्यपालांची भेट घेतली
दरेकरांनी गेटवेवर अर्धा तास उपोषण केले
आणि एका राणेंनी पत्रकार परिषद घेऊन
आदित्य ठाकरेंना जबाबदार धरले

पंजाबमधील शेतकर्‍यांना पाठिंबा देणारा
नवा लेख संजय राऊत यांनी लिहिला.
कंगनाने ट्विट करुन त्यातील
व्याकरणाच्या चुका जाहीर केल्या

कॉंग्रेस नि राहुल गांधींनी काय करावे
यावर कम्युनिस्ट विचारवंताने
एकशे तेरावा लेख लिहिला
आणि सायक्लोस्टाईल करुन
आपल्या मित्रांना पाठवला

माहिती अधिकाराचा वापर करुन
मोराच्या पिसांची संख्या
राहुल गांधीनी माहिती करुन घेतली
कपिल सिब्बल यांनी त्याबाबत
सोनियांकडे तक्रार केली

आपले तिकिट कापण्यामागे
मुंबई पोलिसाचे षडयंत्र असल्याचा
गुप्त अहवाल मिळाल्याचा दावा
गुप्तेश्वर पांडॆंनी केला आणि
सीबीआय चौकशीची मागणी केली

आपले कालचे विधान मिसक्वोट केले
काश्मीरी जनता चीनमध्ये नव्हे
अफगाणिस्तानमध्ये जाण्यास
उत्सुक असल्याचा खुलासा
फारुक अब्दुल्लांनी केला

बलात्कार्‍यांना जामीन मिळाल्याची
बातमी गायब होऊन तिथे
'पतंजलीचे अधिकृत शेण खा
आणि कोरोनाला पळवून लावा'
म्हणणारी जाहिरातपट्टी
फिरु लागली.

...

वीज गेली हे तर बरेच झाले.
टीव्हीवर हे सारे पाहण्याऐवजी
डोळॆ फोडून घेण्याचे वाचले
म्हणून मुंबईकर खूष झाले.


- रमताराम

रविवार, ११ ऑक्टोबर, २०२०

त्या बाजूने पाहाताना



काही काळांपूर्वी साठवून ठेवलेलं टॉम आर्मस्ट्रॉंगच्या मार्विनचं हे व्यंगचित्र काल सापडलं. मार्विन आणि जॉर्डन ही जोडगोळी अजून सर्वस्वी परावलंबी आयुष्याच्या टप्प्यावर आहे. माणसाच्या पिल्लाचे पहिले स्वावलंबी काम म्हणजे स्वत:ची स्वच्छता स्वत: करणे. ही पहिली 'जबाबदारी’ स्वीकाराण्यास मार्विन नाखूष आहे. इतके छान चाललेल्या आयुष्यात होऊ घातलेला हा बदल त्याच्या दृष्टीने ’जगाची उलथापालथ करणारा’ आहे. आणि म्हणून त्याला तो भयकथेचे रूप देतो आहे.

सापेक्षता आणि दृष्टीकोन हे खरंतर जगण्याचे अविभाज्य भाग आहेत. बहुतेकांना तत्त्वतः - किंवा तोंडतः :) - मान्यच असते. परंतु असे असले तरी त्यांच्या जाणीवेत असतात असे मात्र नाही. सर्वसामान्य माणूस व्यक्त होताना किंवा साहित्यिक, कलाकार, परफॉर्मर याचे भान ठेवतीलच असे मात्र नाही. त्यामुळे अनेकदा व्यवहारात लंब्या-चौड्या तात्त्विक गप्पा मारणारे वर्तनाने सर्वस्वी विसंगत दिसतात. तसंच साहित्यात, विशेषतः कथा कादंबरी, नाटक-चित्रपटाची संहिता यांत अनेकदा पात्रे बरीच पण व्यक्तिमत्वे एक किंवा दोन, अशी स्थिती दिसते. एखाद्या नाटकात सारी पात्रे लेखकाचीच भाषा बोलत आहेत हा अनुभव तर वारंवार येणारा. त्यांचे म्हणून स्वतःचे व्यक्तिमत्व आहे, दृष्टीकोन आहेत, विचार आहेत याचे भान लेखकाला नसते; असले तरी ते लेखणीतून उतरेलच असे मात्र नाही.

आपल्याकडचे बालवाङमय तर बहुधा त्या त्या लेखकांची पौगंडावस्थेतील इनफॅचुएशन्स घेऊनच साकार झालेले असते. ज्या वयोगटासाठी आपण हे लिहीत आहोत त्यांच्या भावावस्थेचे, जगाचे आणि दृष्टीकोनाचे - भौतिक आणि वैचारिकही - भान या लेखकांना क्वचित दिसते. ('जी.एं.'चे 'बखर बिम्म'ची हा एक अपवाद.) मुले म्हटले की त्यांना फँटसीच आवडणार या एकांगी कल्पनेतून मुलांसाठीचे साहित्य लिहिले जाते. त्यांच्या पातळीवर जाऊन विचार करणे बहुतेकांना साधत नाही.

माझ्या बहिणीने सांगितलेला एक गंमतीशीर किस्सा. तिच्या एका चाइल्ड-सायकॉलजिस्ट मैत्रिणीचा छोटा जेमतेम दीड-दोन वर्षांचा मुलगा. नुकताच कमोडचा वापर करू लागलेला. एकदा साहेब बराच वेळ त्यावर बैठक जमवून बसलेले. आईला इकडे ऑफिसला जायची घाई. त्यापूर्वी साहेबांना पाळणाघरात पोचवायचे होते. एक सहकारी आधीच येऊन बसलेली. बर्‍याच वेळा सांगूनही साहेबांचे आपली 'खुर्ची' सोडण्याचे काही चिन्ह दिसेना तेव्हा आईने लष्करी कारवाई करून 'उगाच टाईमपास करू नकोस. आवर.' असे म्हणत साहेबांना स्वच्छ केले आणि फ्लश चे बटन दाबले नि इकडे बाहेर येऊन मैत्रिणीशी काही बोलत होती. इतक्यात स्वारी दिगंबर अवस्थेत बाहेर आली आणि आईकडे रोखून पाहात तक्रार करती झाली. 'मी शीटवर असतानाच कसा फ्लश केलास तू, वाहून गेलो असतो म्हणजे.' क्षणभर शांततेनंतर आई नि मावशी हास्यकल्लोळात बुडाली.

पण आई चाईल्ड-सायकॉलजिस्ट असल्याने तिने त्याबद्दल थोडा विचार केला नि तिच्या लक्षात आले की प्रसंग वाटतो तितका हास्यास्पद नाही. त्या पोराच्या आकारमानाचा विचार करता त्या टॉयलेट-बोल मधे ते पोरगं सहज बसलं असतं. आणि एकदा ते झालं की फ्लशचं येणारं पाणी हे तुम्हा आम्हा पूर्ण वाढून बसलेल्या लोकांच्या दृष्टीने पाहिलं तर एखादा जलविद्युत केंद्रातील पुरुषभर उंचीच्या त्या पाईप्समधून येणार्‍या पाण्याइतकं व्यापक आणि वेगवान. अशा वेळी माणूस वाहून जाण्याच्या भीतीने व्यापला जाणं अगदीच साहजिक आहे...

यावरून मला आम्ही लहानपणी राहात होतो तो वाडा आठवला.

त्या वाड्याच्या अंगणात आम्ही क्रिकेट खेळायचो. एवढ्याशा अंगणात फक्त ऑफ-साईडच होती. तेव्हा आमचं क्रिकेट असं 'वन-साईडेड' होतं. त्या अंगणात कौतुकाने स्लिप, गली, दोन पॉईंंट फील्डर्स (त्या बाजूला राहणारे काका चेंडू घरात आला की जप्त करीत, आणि खेळणारे सगळेच सेहवाग, म्हणून ही तरतूद) एक कव्हर आणि एक मिडॉफ इतके खेळाडू मावत. वाडा सोडला नि सुमारे दहा एक वर्षांनी परत गेलो तेव्हा ते अंगण इतकं लहान कसं झालं, इथे दोन खेळाडू तरी क्रिकेट खेळू शकतील का असा प्रश्न पडला. ज्या पॅसेजमधला गेलेला दिवा बदलण्यासाठी स्टूल आणावे लागे त्याचे छत आता डोक्याला लागेल की काय असे वाटावे इतके खाली कसे आले असा प्रश्न पडला होता. जगण्यात कंटिन्युईटी असली तर हे अचाट अनुभव येत नाहीत. बराच काळाचा ब्रेक घेतल्यानंतर 'परतुनि गेलो' तर त्यावेळची जाणीव नि आजची जाणीव यात पडलेल्या फरकाशी सामना होण्याची अनुभूती घेता येते.

याच सापेक्षतेचं आणखी एक उदाहरण सापडलं ते मार्क पारिसीच्या एका व्यंगचित्रामध्ये. जेम्स कॅमेरनचा चित्रपट येऊन गेल्यापासून ’टायटॅनिक’ची शोकांतिका जगभर प्रसिद्ध झाली. पण त्या घटनेकडे मार्क वेगळ्याच दृष्टिकोनातून पाहतो. तो असा विचार करतो की या दुर्घटनेबाबत त्या समुद्रातील शार्क माशांना काय वाटले असेल?

माणसांच्या दृष्टीने झालेली ही शोकांतिका, मांसाचा एकरकमी पुरवठा झाल्याने शार्क माशांच्या दृष्टीने एखाद्या पार्टीसारखी ठरली असेल.आषाढी अमावास्या ऊर्फ गटारी अमावास्या किंवा मुस्लिमांची बकरी-ईद ही कोंबड्या वा बकर्‍यांच्या दृष्टीने लोकसंख्येत मोठी घट करणार्‍या एखाद्या भूकंप अथवा पुरासारखीच असते. मध्यंतरी बर्ड-फ्लूच्या साथीच्या वेळी माणसांच्या आहारातील चिकन गायब झाले तेव्हा किंवा श्रावणात कोंबड्यांनी सुटकेचा निश्वास सोडल्याचे व्यंगचित्रही समाजमाध्यमांवर फिरत होते. त्यावर मनसोक्त हसणारे परिसीच्या या चित्रावरही तितक्याच मनमोकळेपणे हसू शकतील का?



-oOo-

बुधवार, ३० सप्टेंबर, २०२०

टीव्ही लागले रे, टीव्ही लागले

 (कविवर्य शंकर रामाणी यांची क्षमा मागून)


टीव्ही लागले रे, टीव्ही लागले
कुणाच्या घरातिल टीव्ही लागले
रवीची प्रभा मंद अंधूकताना
याने लावले रे, त्याने लावले!

दिसा कष्टुनि जे जाहले श्रमी
जन सारे अखेरीस सैलावले
इथे कावलो मी, सर्व गलग्यामुळे
मनी प्रार्थना, वीज घालवाच रे

सुरू बातम्या या कुणाच्या घरी  
कुणी हास्यजत्रेत हो दंगले
संत्रस्त मम मनाच्या तळीचे
शिवीसूक्त हे ओठातुनि ओघळे

- सतत त्रस्तमी (ऊर्फ मंदार काळे)

---

(मित्रवर्य उत्पल व. बा. यांच्या सहकार्याने एक जास्तीचे कडवे.)

इथे पत्रकारितेची पडली शवे
त्यावरी नफ्याची गगनचुंबी घरे
स्क्रीन जयाचा बुद्धी शोषून घेतो
त्या इडियटाचे पिसे लागले रे

टीव्ही लागले रे...टीव्ही लागले...
---